İfşa edilen besin eserleri uzun müddettir Türkiye’nin gündemindeki yerini muhafazayı sürdürüyor. Besin sıhhatine karşı alınan tedbirlere karşın uygunsuz üretime ve satışa devam edenler bakanlık tarafından vatandaşa ilan ediliyor. Besin terörüyle içerdeki gayret sürerken ihraç edilen eserlerden de makus haberler gelmeye devam ediyor.
Geçtiğimiz yıllarda Türkiye ve dünyada tonlarca besin eseri pestisit kalıntısı nedeniyle iade edilmiş imha edilen eserlerin yarattığı ziyan reaksiyon çekmişti. Avrupa da sağlıklı besin ithal etmek için Besin ve Yem için Süratli Alarm Sistemi (RASFF) sistemini devreye soktu. RASFF, Türkiye’nin 2025 pestisit karnesi ortaya koydu.
İFŞA EDİLEN BESİNLER SONDAN DÖNDÜ
Avrupa Kurulu tarafından geliştirilen Besin ve Yem için Süratli Alarm Sistemi (RASFF) 2025 datalarına nazaran, pestisit bildirimi yapılan ütünlerin yarısına yakını huduttan çevrildi. Eserleri geri çevrilen ülkeler ortasında Türkiye bu yıl da ikinci sırada yer aldı.
RASFF bilgilerini pahalandıran Greenpeace’in Türkiye Yöneticisi Berkan Özyer, Türkiye’nin son iki yıldır en çok bildirim alan ikinci ülke olmasının kaygı verici olduğunu söyledi.
Pestisit tespit tahlillerinin açıklanmasını istediklerini söz eden Berkan Özyer, pestisit tespit edilen eserler ortasında iki yıldır tepeyi bırakmayan bibere dikkat çekerek şunları söyledi:
“Greenpeace Türkiye olarak sürdürdüğümüz Zehir Etme kampanyamızdaki talebimiz çok net; pestisit tahlilleri açıklansın. Kamuoyunun da mevzuyu yakından takip ettiği, kampanyamıza verilen 50 bini aşkın imza ile kendini gösteriyor.”
“Bunun yanında mahkeme de geçen yılın sonunda tahlil sonuçlarının açıklanmasına hükmetti. 2024 yılında huduttan en çok dönen biberin bu yıl da birebir sırada karşımıza çıkması biber üretiminde sistemik bir sorun olduğunu düşündürüyor.”
ANNE ELİNDEN ÇIKAN DOLMALARA DAHİ BULAŞTI
Veriler incelendiğinde Türkiye’den yurtdışına gönderilen taze biberlerde hududun çok üzerinde pestisit kalıntısı bildirimi yapıldığı görüldü. Greenpeace Türkiye’nin RASFF datalarından yaptığı derlemeye nazaran pestisit nedeniyle iade edilen eserler şöyle oldu:
– 2025 yılında Avrupa’ya gönderilen besinlerde tespit edilen pestisit bildirimlerinin başında 124 bildirim ile Hindistan geldi. Hindistan’ı 105 bildirimle Türkiye ve 88 bildirimle Mısır, 48 bildirimle Çin ve 34 bildirimle Brezilya izledi.
-Türkiye’nin aldığı 105 bildirimden 51’i sondan çevrildi. Huduttan çevrilen eserlerin yarısından fazlasını (27) biber oluşturdu. Biberi, domates (9) ve nar (5) takip etti. Sondan çevrilen başka eserler ise limon (4), Asma yaprağı (2), Armut (1), Greyfurt (1), Mandalina (1) ve Şeftali (1) oldu.
-27 biber bildiriminden 8’i formetanate yani son derece toksik olan bir etken husus kaynaklı oldu. Bu hususun Türkiye’de biberde kullanılması yasak. Biber evvelki yıllarda da üst sıralardaydı.
Biberin huduttan dönmesine neden olan yasaklı unsurlardan ‘Formetanat.’ Bu unsur yüksek akut toksisitesi nedeniyle hudut sistemi üzerinde asetilkolinesteraz enzimini baskılayarak tesir ediyor. Baş ağrısı, mide bulantısı, teneffüs zahmeti ve ağır olaylarda hayati tehlike yaratabiliyor. Bilhassa çocuklar, gebe bayanlar ve bağışıklık sistemi zayıf bireyler için yüksek risk taşıyor.
Dünya Sıhhat Örgütü’ne nazaran çok en tehlikeli sekiz pestisit ortasında ‘Formetanat’ da bulunuyor. Örgüt bu pestisitlerle ilgili şu uyarıyı yapıyor: “Bu tip pestisitler kullanım sonrasında da yakın etrafta oturanlar için risk oluşturmaya devam eder.”
2026’DA PATLICAN, KURU İNCİR DİKKAT ÇEKTİ
Kullanıma açık olan bu RASFF sistemine baktığımızda yeni yılın bu birinci günlerinde de sondan gönderilen eserler dikkat çekiyor:
7 Ocak tarihli bildirimde Türkiye’den Hırvatistan’a ithal edilen patlıcanlarda formetanat pestisit kalıntıları” bulunduğu belirtiliyor. ‘Ciddi’ ihtarıyla bu eserler için ‘sınır reddi’ kararı verilmiş.
2 Ocak tarihli bildirimde ise “Türkiye’den Malta’ya giden edilen kuru incirlerde müsaade verilen azamî düzeyin üzerinde Okratoksin A varlığı tespit edildi” deniliyor.
Yine 2 Ocak’ta yapılan öteki bir bildirimde ise Malta’ya giden kuru incirlerde Aflatoksin B1 bulunduğu belirtiliyor.
PESTİSİT NEDİR?
Tarımda bitkileri zararlılardan korumak için kullanılan kimyasal yahut biyolojik unsurlara ‘pestisit’ deniyor. Bu hususlar, bilhassa haşereler, yabancı otlar, mantarlar ve mikroorganizmalar üzere ziraî üretime ziyan veren ögeleri ortadan kaldırmak emeliyle kullanılıyor.
Pestisitlerin kontrolsüz ve ağır kullanımı hem etraf hem insan sıhhati açısından büyük riskler barındırıyor. Pestisitlerin kalıntıları, su kaynaklarına, toprağa sızıyor ve kirletiyor.
Pestisitin bir besinden ağır olarak alınması halinde anlık zehirlenme olabiliyor. Bunun belirtileri, bulantı, kaşınma, cilt tahrişi, baş dönmesi olarak sıralanıyor. Uzun vadede ise çok daha büyük ziyanları var. Beyin hasarı, doğum kusurları, böbrek ve akciğer hastalıkları ve kanser zehirli tarım ilaçlarının uzun vadeli ziyanları olarak sıralanıyor.
