Yeni yılın birinci hafta sonunda sizi Monologlar Müzesi’ne davet ediyorum. Bu, bir tiyatro fikrinin, tiyatro yerinin ve tiyatro oyunlarının isimlerinin toplamı aslında.
Balat’ta hayat bulan ve odağında eski İstanbul’un çok lisanlı, çok dinli ve çok renkli yapısının bulunduğu bu semt, tiyatronun da zenginleşmesini sağladı. 2012’de, GalataPerform bünyesinde, Yeşim Özsoy’un atölye çalışmalarından çıkan nitelikli metinleri seyirciyle buluşturma arayışı, Türkiye tiyatrosunda değerli bir eşiği işaret eden Yeni Metin Yeni Tiyatro Festivali’ni doğurmuştu. Bu teşebbüsün yıllar içindeki en çarpıcı kırılma anı ise 2016’da Ahmet Sami Özbudak’ın proje yöneticiliğinde hayata geçirilen Balat Monologlar Müzesi ile yaşandı. Tıpkı vakitte, yere mahsus (site-specific) tiyatro için de epeyce yeterli bir örnek oluşturdu.
Mekâna mahsus tiyatro, bir oyunun evvelce belirlenmiş bir sahneye taşınması yerine, makul bir yer için ve o yerin tarihi, mimari ve toplumsal özellikleriyle birlikte üretilmesi aslına dayanıyor. Bu cinste yer, dekor ya da art plan değil, anlatının kurucu ögelerinden biri olur ve oyunun manası, öteki bir yerde tıpkı biçimde tekrar üretilemez ya da tıpkı etkiyi yaratamaz. Seyirci, klasik tiyatro nizamındaki pasif izleyici pozisyonundan çıkarak yerle ve performansla direkt bir bağlantıya girer. Bu da izleme hareketini estetik olduğu kadar etik bir tecrübeye dönüştürür. Bu anlayıştaki bir tiyatro, bilhassa hafıza, iktidar, aidiyet ve mekânsal bellek üzere kavramları görünür kılarak, tiyatronun nerede yapıldığının, ne anlatıldığı kadar belirleyici olabileceğini hatırlatır. Özbudak bu anlatım lisanının, ülkemizdeki başarılı bir uygulayıcısı olarak öne çıkıyor. Birinci anda aklıma gelenler; Kumkapı Surp Vortvots Vorodman Kilisesi’nde oynanmış olan Gomidas, semti değişse de kafede oynanmaya devam eden Tebdil, İstanbul Tiyatro Şenliği için yapılmış, seyircisini İstanbul’un tarihi yerlerinde dolaştıran İstanbul Mon Amour ve yüzme havuzunda oynanan Red Speedo Ahmet Sami imzası taşıyor.
