Bahçeli’nin açıklaması şöyle:
“Suriye’de SDG’nın, ülkenin kuzey ve kuzeydoğu bölgelerinde fiilî denetim alanları oluşturması, yine inşa ve istikrar sürecinin önündeki en temel manilerden biri hâline gelmiştir. Ahmed el-Şara liderliğindeki yeni Suriye idaresi, kesimli yapıyı sona erdirerek merkezi devlet otoritesini tekrar tesis etmeyi temel öncelik olarak belirlemiştir. Bu çerçevede 10 Mart 2025 tarihinde SDG ile varılan mutabakat, örgütün silahlı varlığının sona erdirilmesi ve devlet kurumlarına entegrasyonu açısından kıymetli bir dönüm noktası olarak değerlendirilmiştir. Fakat ortadan geçen yaklaşık on ayda SDG elebaşlığı, mutabakatın ruhu ve kararlarıyla açık biçimde çelişen bir tavır sergilemiş; özerklik ve federasyon taleplerini gündemde tutarak süreci oyalamaya çalışmıştır. Bu yaklaşım, Şam idaresi tarafından Suriye’nin toprak bütünlüğüne yönelik açık bir tehdit olarak algılanmıştır. Merkezi hükümetin bu süreçteki tavrını güçlendiren en kıymetli faktörlerden biri, Türkiye’nin Suriye’nin üniter yapısına verdiği açık ve kararlı dayanak olmuştur. Suriye merkezî hükumetinin, uzlaşılan mutabakat yeterince SDG’nin varlığını sonlandırması ve merkezi idareye entegre olmasına yönelik davetine SDG elebaşı Mazlum Abdi, İsrail’den aldığı takviye ve tahrik sonucu olumlu karşılık vermemiştir. Mazlum Abdi, özerklik/federasyon talebini lisana getirmekle Şam idaresinden taviz alma teşebbüslerinde bulunmuşsa da Şara idaresi ülkede siyasi birlik ve hudut bütünlüğünün tesisinde kararlı davranmıştır. Türkiye’nin de her fırsatta Suriye’nin üniter bir yapıya sahip olması gerektiğine dair telaffuzda bulunması, Şara’ya güç vermiş ve SDG tarafının ayak diremesine karşı merkezi hükümeti cesaretlendirmiştir.
SDG’nin 10 Mart mutabakatının gereklerini yerine getirmemesi, hem Ankara’dan hem de Şam’dan önemli yansıların yükselmesine sebep olmuştur. 2025 yılının son günlerinde başlayan askeri hareketlilik, Halep’te hala silahlı ögelerini tutan SDG’ye karşı operasyonların başlatılmasıyla yeni bir etaba geçmiş, Halep kısa müddette SDG’li terörist ögelerden ve ona takviye çıkan Esad rejimi kalıntılarından temizlenmiştir. Halep’in doğusuna hakikat hareket eden Suriye ordusu, son olarak Fırat Nehri’nin batısında SDG işgalindeki Deyr Hafir’den sonra Meskene’yi ve 34 köy ve kasabayı denetimine almış, Suriye ordusu ögeleri birliklerini Rakka’nın güneybatısında toplamaya başlamıştır. Suriye ordusu, 17 Ocak sabah saatlerinde, Fırat’ın batısındaki bölgenin askeri kapalı bölge ilan edildiğini duyurmuş, bölgedeki sivilleri PKK terör milislerinin mevzilerinden ve SDG’nin müttefiki devrik rejim kalıntılarından derhal uzak durmaya çağırmıştır. Suriye ordusunun SDG/PKK karşısında alanda gösterdiği üstünlük, Şam idaresinin ülkenin tamamında denetimi sağlama iradesini ortaya koymakla kalmamış, SDG’nin sav ettiği kadar güçlü ve aktif olmadığı gerçeğini de ifşa etmiştir.
AŞİRETLERİN ŞAM İDARESİNE DESTEĞİ
Diğer yandan, SDG’nin denetim ettiği bölgede yaşayan birçok Kürt ve Arap aşiretinin SDG’nin varlığından rahatsızlık duyduğu, Şam idaresinin egemenliğini tercih ettiği ve Suriye Ordusu ile SDG ortasında yaşanacak muhtemel bir çatışmada Şam tarafının yanında yer alacağı bu süreçte daha net anlaşılmıştır. Suriye ordusunun 17 ve 18 Ocak tarihlerinde Rakka’ya hakikat ilerlediği süreçte birçok aşiret üst üste Suriye merkezi idaresinin yanında olduğunu açıklamıştır.
Doğru olan da budur, çünkü Suriye’de Kürtler öteki SDG oburdur. SDG terör örgütüdür ve Suriye Kürtlerini temsil etmemektedir. Bu gelişmeler, SDG’nin çoğunluğu Araplardan oluşan bir coğrafyayı silah zoruyla denetim altında tutamayacağını ve tutmak istese de Şam idaresi ile SDG’ye karşı çıkan mahallî ögelerin işbirliğiyle SDG’ye fırsat verilmeyeceğine işaret etmiştir. Bu tablo, SDG/PKK açısından vaktin artık lehlerine işlemediğini göstermektedir.
Nitekim 17 Ocak tarihinde SDG terör örgütü ismine Mazlum Abdi’nin “Dost ülkelerin ve arabulucuların davetleri üzerine; entegrasyon sürecini tamamlama konusundaki düzgün niyetimizi göstermek ve 10 Mart mutabakatının hususlarını uygulamaya olan bağlılığımız gereği; Fırat’ın doğusuna çekilme kararı aldıklarını” açıklaması Suriye ordusunun caydırıcılığı çerçevesinde olsa da 10 mart mutabakatının yerine getirilmesi bakımından kıymetli bir evredir.
Şam idaresi, alanda direkt ve kapsamlı bir askerî çatışmaya girmeden; siyasi meşruiyetini, bölgesel istikrarları ve mahallî ögelerin memnuniyetsizliğini kullanarak SDG’nin hareket alanını daraltan bir strateji izlemektedir. Bu yaklaşım, merkezi otoritenin tekrar tesisine yönelik kararlılığın yalnızca telaffuz seviyesinde kalmadığını, kademeli ve denetimli bir planlamaya dayandığını ortaya koymaktadır.
SDG’nin özerklik yahut federasyon ısrarı, alandaki sosyolojik gerçeklikle giderek daha fazla çelişmektedir. Denetim ettiği alanların büyük kısmında Arap nüfusun tartıda olması, lokal aşiretlerin dışlayıcı ve ideolojik bir yapı olarak algıladıkları SDG idaresine aralıklı yaklaşmaları ve ekonomik–askerî yükümlülüklerden kaynaklanan rahatsızlıklar, örgütün toplumsal tabanını zayıflatmaktadır. Bu durum, SDG’nin uzun vadede silahlı sıkıntı yoluyla mevcut statükoyu devam ettirmesinin sürdürülebilir olmadığını göstermektedir.
Öte yandan Türkiye’nin, Suriye’nin toprak bütünlüğü ve üniter yapısına ait dengeli ve net söylemi, alandaki denklemi direkt etkilemektedir. Ankara’nın bu yaklaşımı, hem Şam idaresinin elini güçlendirmekte hem de SDG’nin dış takviye beklentilerini sınırlayan bir caydırıcılık üretmektedir. Türkiye’nin güvenlik hassasiyetlerini merkeze alan bu tavır, SDG’nin “koruyucu şemsiye” arayışlarını da giderek daha kırılgan hâle getirmektedir.
Bu çerçevede bakıldığında, SDG’nin önünde üç temel seçenek bulunduğu söylenebilir: Bunlar; Merkezi hükümetle bütünleşmeyi kabul ederek silahlı ve siyasi argümanlarından geri adım atmak; Mevcut statükoyu sürdürmeye çalışarak askerî ve siyasi baskının giderek artmasını göze almak; Dış aktörlere dayanarak vakit kazanmaya çalışmaktır.
Mevcut bölgesel konjonktür ve alandaki güç istikrarları ile yaşanan gelişmeler SDG/PKK’nın argüman ettiği ölçüde güçlü, vazgeçilmez ve alternatifsiz bir aktör olmadığını; bilakis, merkezi devlet otoritesi, bölgesel aktörlerin tavrı ve mahallî sosyolojik dinamikler karşısında giderek sıkıştığını göstermektedir. Hasebiyle tek ve makul seçenek: Suriye’nin birlik ve bütünlüğünde karar kılmak ve 10 Mart mutabakatının gereklerini tam manasıyla yerine getirmektir. Çatışmanın kimseye yarar getirmeyeceği ortadadır. Suriye’nin tekrar yapılanmasının anahtarı Suriye ordusunun tek bir çatı altında bütüncül bir formda toplanmasıdır. Suriye ordusunun yine yapılanması için çatışma periyodundan kalan alışkanlıklar sona ermelidir. YPG/SDG ve altındaki tüm yapılanmalar süratle ve büsbütün feshedilmeli, ilgili kurumlara geri dönüşü olmayacak halde bağlanmalıdır. Önümüzdeki süreçte, Suriye alanında belirleyici olacak öge, silahlı dayatmalar değil; merkezi otoritenin tekrar inşası ve mahallî ögelerin bu sürece ne ölçüde entegre edileceğidir.
Şara’nın Kürt lisanı ve kültürüne ait yaptığı açıklama ve imzaladığı 13 sayılı kararnameyle; Suriyeli Kürt vatandaşların Suriye halkının asli ve ayrılmaz bir kesimi, kültürel ve dilsel kimliklerinin çokluk içinde birlik taşıyan Suriye ulusal kimliğinin vazgeçilmez bir ögesi olduğunu belirtmiş olmasının birlik ve istikrarın tesisi için olumlu tesiri olacaktır.
Söz konusu kararname, üniter yapı tesis etmeye ve terör örgütlerinin denetim alanlarını bertaraf etmeye yönelik kararlılığın toplumsal mutabakatla desteklenmek istendiğini göstermiştir.
Toplumsal uzlaşma ve birliğin güçlendirilmesine yönelik olumlu bir adım olan kararname, SDG’ye yönelik bir taviz olmayıp tam tersine SDG’nin “Kürtlerin temsilcisi” olduğu tarafındaki temelsiz tezini zayıflatan bir gelişme olmuştur.
Kürtlere ait kararlar içeren kararnamenin, “Suriye Vatandaşlığı” kavramının güçlendirilmesi, daha geniş kitleler tarafından benimsenmesi ve etnik temelde ayrılıkçılık talep eden görüşlerin zayıflatılması üzere tesirleri olacaktır.
Bu kararname, Suriye’de yaşayan “Türkmen” üzere öbür etnik kökenli ögelerin aleyhine bir durum olmayıp, yeni Suriye Cumhuriyeti Anayasası hazırlanırken, Türkmenler üzere asli ögelerin kültürel haklarının görmezden gelinemeyeceğine işaret etmektedir. Çünkü Kürtlere sunulan bu hakların aşikâr bir kümeye yönelik imtiyaz olarak değerlendirilmesinin ulusal birlik ve beraberliği riske atabileceği açıktır ve bu hususta dikkatli olunmalıdır. Bu doğrultuda vatandaşlık hakkını elde edememiş ve kimliksiz kalmış Kürtler ile Kürt lisanı konusundaki düzenlemelerin ülke genelinde öbür kümeler için de tıpkı formda yapılması, Suriye genelinde demokratik ve kapsayıcı bir kültürel ve siyasal atmosfer oluşmasını sağlayacaktır.
Bununla birlikte 10 Mart mutabakatının bir an evvel tüm hususları ile uygulanması için adımlar ciddiyetle atılmaya devam edilmelidir.
SDG’nin Fırat’ın batısından çekilmiş olması değerlidir ve Suriye hükümeti kısa müddette bu bölgelerde istikrarı büsbütün sağlayabilecek ve ömrü olağanlaştıracaktır. Ama Fırat’ın batısıyla da hudutlu kalınmamalı, Irak’takine emsal bir federasyon peşinde koşma hayalinden vaz geçilmelidir. Suriye, Fırat’ın batısı ve doğusu halinde yapay, coğrafik yahut etnik bölünmelerle parçalanmamalıdır. Suriye Hükümeti tüm Suriye sathında hâkim olmalı, her yere hizmet götürmeli, doğal kaynakları denetim etmeli ve istikrarı sağlamalıdır. Suriye’nin toprak bütünlüğü ve siyasal birliği çerçevesine alışılmamış olabilecek rastgele bir model yerine Suriye’nin iştiraklere vurgu yapan demokratik temelde, kapsayıcı ve uzlaştırıcı bir Cumhuriyet olarak inşa edilmesi sağlanmalıdır.
Şara’nın Suriyeli Kürtlerle terör örgütü SDG’yi birbirinden ayıran, Kürt kökenli Suriye vatandaşlarına yönelik kapsayıcı, bütünleştirici, onların temel hak ve özgürlüklerinin anayasal çerçevede garanti altında olduğunu söz eden bir kararname yayımlaması bu manada kıymetli ve takdire şayan bir adımdır. Akabinde kamuoyuna yaptığı açıklama da Suriye’nin birliği ve bütünlüğü konusundaki kararlılığın ve samimiyetin tabiri olmuştur. Milliyetçi Hareket Partisi olarak yeni Suriye’de kapsayıcı, kucaklayıcı, uzlaşmacı, tüm etnik ve dini ögeleri Suriye’nin ortak geleceğinde buluşturan “Suriye vatandaşlığında” bütünleştiren, demokratik, istikrarlı, temsil adaletine ve hür seçimlere dayalı temel hak ve hürriyetlerin korunmasını temel alan bir anlayışla Anayasa yapılmasını önermiştik. Peşinen söylemeliyim ki 16 Ocak 2026 tarihinde Suriye Cumhurbaşkanının “Anayasal beyanname kararlarına dayanarak, yüksek ulusal menfaatlerin gereklilikleri uyarınca, devletin ulusal birliğini güçlendirme, tüm Suriyeli vatandaşlar için kültürel ve sivil hakları tanıma konusundaki rolü ve sorumluluğuna binaen” yayımladığı 2026/13 sayılı Kararname, niyetlerimize ve tekliflerimize uygun bir içeriğe sahiptir.
Kararname çıkar çıkmaz kerameti kendinden menkul bir güruh, bilimsel dataya, akademik ve ahlaki tutarlılığa ve gerçeklere dayalı olmayan bir kirliliğe yönelmişler, medya ve toplumsal medya aracılığı ile bu gelişmeyi makûs gösterme yarışına girmişlerdir.
Soruyorum !
– Suriyeli Kürt vatandaşların, Suriye halkının temel ve asli bir kesimi kabul edilmesi, kültürel ve dilsel kimliklerinin çok istikametli ve birleşik Suriye ulusal kimliğinin ayrılmaz bir modülü olmasının;
– Devletin, kültürel ve dilsel çeşitliliği muhafazasının, Kürt vatandaşların ulusal egemenlik çerçevesinde miraslarını, sanatlarını yaşatma ve ana lisanlarını geliştirme hakkının garanti altına alınmasının,
– Kürtçenin, ulusal bir lisan olarak kabul edilerek Kürt nüfusunun kayda paha oranda bulunduğu bölgelerde, devlet ve özel okullarda seçmeli ders yahut eğitsel-kültürel faaliyet kapsamında öğretilmesine müsaade verilmesinin, ayrıyeten 21 Mart’ın “Nevruz Bayramı” olarak resmî tatil ilan edilmesinin Suriye ve bölge için ne üzere mahzuru olacaktır?
Bize nazaran mezkur Kararname; isabetli, manalı, Suriye’de birlik ve bütünlüğü tahkim etme tarafında gerçek vakitte atılmış kıymetli bir adımdır. Kürtlerin ağır olduğu bölgelerdeki okullarda Kürtçeyi seçmeli ders olarak öğretme hakkı tanınması hususu, “resmi dil” ile lisan özgürlüğünün birbirinden ayrılması suretiyle değerlendirmeyi gerekli kılmaktadır. Her insanın ana lisanı ana sütü üzere haktır. Lakin kamusal ve siyasal alanda herkesin anlayacağı ortak bir lisanda konuşmak, kamusal menfaatlerin, farklı kimliklerin ve toplumsal eşitliğin bir lisan üzerinden inşasının, birlik ve bütünlüğün gereğidir. Sosyolojik ve kültürel bir tanımlama olarak söz edilen ulusal lisan ile resmi lisanın de bu manada ayrıştırılması bilimin ve aklın gereğidir.
Suriye’nin etnik ve dinî yapısı hayli çeşitlidir ve bu çeşitlilik, ülkenin karmaşık toplumsal, siyasî ve kültürel yapısını şekillendiren kıymetli bir ögedir. Suriye’nin mevcut etnik ve dinî yapısı, ülkenin geçmişte olduğu üzere gelecekte de siyasî, toplumsal ve kültürel kurallarının oluşmasında kıymetli bir rol oynayacaktır. Farklılıkları canlı tutacak bir sistemin hazırlanması hâlinde, Suriye’nin kaotik geçmişinden kurtulmasının zorlaşacağı bir gerçektir.
Bu nedenle, Suriye’nin yine inşa ve ihya sürecine ait olarak vurguladığımız üzere; Suriye’de etnik, dini ve gibisi farklılıkları kucaklayan, birleştirici, tek Suriye’yi temel alan bir türel ve toplumsal tertip inşasını, akabinde ekonomik ve toplumsal olarak daha güçlü bir Suriye öngörüyor; bu türlü bir Suriye’nin bölgenin huzur ve barışı için de kaçınılmaz olduğunu kıymetlendiriyoruz.
Dolayısıyla, önümüzdeki periyotta Suriye’nin üniter bir yapıyı temel alan, toprakları ve nüfusuyla ayrılamaz bir bütün olarak kurgulanması suretiyle ulusal birliğin tesis ve temin edilmesi acil ve ihmal edilemez bir muhtaçlık olarak öne çıkmaktadır.
YENİ ANAYASA VE ÜNİTER DEVLET İHTİYACI
Bu çerçevede en kritik bahis yeni Anayasa yapılmasıdır. Anayasanın Suriye’de yaşayan etnik ve dinî her bölümü kucaklayan, eşitlikçi, temel hak ve hürriyetleri garanti eden, serbest seçimi, hür teşebbüsü, din ve vicdan özgürlüğünü, hukukun üstünlüğünü ve insan haklarını temel alan bir nitelik taşıması Suriye’nin birliği ve istikrarı için vazgeçilmezdir.
Suriye’nin ülkesi ve milletiyle parçalanamaz bütünlüğü temeline dayalı üniter bir yapının tesis edilmesi, federasyon, konfederasyon, özerklik üzere eski çatışma sınırlarını ve terörist faaliyetleri tekrar canlandırabilecek tartışmalar gündeme getirilmemelidir. Suriye Cumhuriyeti’ne vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkesin eşit hak, özgürlük ve yükümlülüklere sahip olacağı, etnik ya da dinî farklılıkların devlet nezdinde hiçbir ehemmiyet arz etmeyeceği ve en değerli ortak paydanın “Suriye Vatandaşlığı” olacağı konusunda tüm toplumsal kesitler temin edilmelidir.
Devletin tek bir resmî lisanının olması, büyük çoğunluğu oluşturan kitlenin Araplar olması nedeniyle de Arapçanın resmî lisan olarak belirlenmesi ve zarurî temel eğitimin tüm yurtta Arapça yapılması, bununla birlikte, Kürtçe yanında Türkçe üzere lisanlara seçmeli ders olarak müfredatta yer verilmesi, anadili Arapça olmayanların kendi lisanlarında yetkinlik kazanması sağlanmalıdır. Başkanlık sistemi temelinde bir hükümet yapısı inşa edilmeli; idarede istikrar unsurundan taviz verilmemeli, çok partili hayatla toplumun her kısmının parlamentoda temsil edilmesini temin edecek iştirakçi bir seçim sistemi hayata geçirilmeli, yasama, yürütme ve yargı ortasında kuvvetler ayrılığı tesis edilmelidir. Suriye uzun yıllar devam eden Baas rejiminin yıkıcı tesirlerinden kurtulmuş, yeni idaresi ve onlara inanan ve güvenen Suriyelilerle istikrara, birlik ve bütünlüğe gerçek kararlı adımlarla yürümektedir. Türkiye’nin huzuru ve güvenliği Suriye’nin güvenliği ve istikrarıyla yakından alakalıdır.
SURİYE İÇİN YOL HARİTASI
Bize nazaran; yaşanan gelişmeler çerçevesinde önümüzdeki süreçte Suriye’nin barış, huzur, birlik ve bütünlüğü ile Suriyelilerin refah, temel hak ve özgürlükleri bağlamında süratle uzaklık alınabilmesi için aşağıdaki yol haritasının izlenmesi yerinde olacaktır:
1. 10 Mart 2025 mutabakatının tüm unsurlarıyla hayata geçirilmesi, SDG ve türev yapıların büsbütün feshedilerek Suriye devlet kurumlarına eksiksiz ve geri dönüşü olmayacak biçimde entegre edilmesi,
2. Federasyon, özerklik ve bölünme tartışmalarının gündemden çıkarılması, Suriye’nin toprak bütünlüğünün kalıcı olarak garanti altına alınması
merkezi devlet otoritesinin ülke genelinde hızla tesis edilmesi, Suriye hükümetinin Fırat’ın batısı ve doğusu ayrımı olmaksızın tüm ülke sathında egemenlik sağlaması, yapay coğrafik, etnik yahut siyasi bölünmelerin önüne geçilerek üniter devlet yapısının korunması,
3. Yeni ve kapsayıcı bir Suriye anayasasının yapılması, bu kapsamda tüm etnik ve dini kısımları kapsayan, kucaklayıcı, eşitlikçi, demokratik ve hukukun üstünlüğünü temel alan bir anayasal tertibin kurulması,
4. Kürtlerle SDG’nin net biçimde ayrıştırılması, SDG’nin “Kürtlerin temsilcisi” olduğu tezinin geçersiz kılınması ve bu algının toplumsal seviyede kırılması,
5. Kürtçenin seçmeli ders olarak eğitim sistemine dâhil edilmesi gibi
Türkmenler başta olmak üzere tüm asli ögelerin kültürel haklarının dikkate ve gündeme alınması,
6. “Suriye vatandaşlığı” kavramının güçlendirilmesi, etnik ve dini aidiyetler yerine vatandaşlık bağının temel ortak hissede hâline getirilmesi, tek resmî lisan prensibinin korunması, toplumsal uzlaşma ve ulusal birliğin güçlendirilmesini mümkün kılacak adımlar atılması,
7. Başkanlık sistemi temelinde idarede istikrarın sağlanması, yürütme kapasitesi güçlü, istikrarlı bir hükümet yapısının oluşturulması, kuvvetler ayrılığı prensibinin tesis edilmesi, demokratik, temsile dayalı siyasal sistem kurulması, özgür ve adil seçimler, çok partili hayat ve temsil adaletinin sağlanması, temel hakların teminat altına alınması, din ve vicdan özgürlüğü, hür teşebbüs, insan hakları ve özgürlüklerin korunması,
8. Ekonomik ve siyasi olarak güçlü, bütünleşmiş Suriye’nin bölgesel istikrarın temel aktörlerinden biri hâline gelmesi.”
Ayrıntılar geliyor…
