Sanat piyasasında son devirde yaşanan hareketlilik, dolandırıcıların iştahını kabarttı. Türk fotoğraf sanatının en bedelli isimlerine ilişkin olduğu sav edilen fakat aslında ‘sahte’ olan tabloların satışı, sanat dünyasında zelzele tesiri yarattı. Yapılan incelemeler, bu geçersiz yapıtların bilhassa ABD ve Almanya kaynaklı olduğunu ortaya koydu.
Yıllardır sanat kulislerinde konuşulan Fikret Muallâ başta olmak üzere pek çok ressamın taklit edildiği savları, uzman görüşleriyle doğrulandı. Ülkemizdeki kimi müzelerde yer alan yapıtların dahi özgünlüğünün tartışıldığı bir ortamda, internet üzerinden ve uzman onayı olmadan yapılan satışlar riski katladı.
ABD VE ALMANYA MERKEZLİ SAHTECİLİK AĞI
Konuya ait Türkiye gazetesindenn Murat Öztekin’e çarpıcı açıklamalarda bulunan Eksper ve Restoratör Bayram Karşı, tehlikenin boyutuna dikkat çekti. Karşı, bilhassa son yıllarda Almanya ve ABD’deki kimi müzayede konutları aracılığıyla geçersiz Türk fotoğraflarının pazarlandığını belirtti. Fransa’nın taşrasından alınan yapıtlarda de misal sahteciliklere sık rastlandığını vurgulayan Karşı, “Bence bu ülkeler muteber değil” diyerek koleksiyonerleri uyardı.
EN ÇOK HANGİ RESSAMLAR TAKLİT EDİLİYOR?
Peki, dolandırıcıların maksadında hangi usta isimler var? Bayram Karşit’in aktardığı bilgilere nazaran, kopyalanması ve taklit edilmesi teknik olarak daha kolay olan çağdaş ve soyut çeşitteki eserler risk altında. Karşı, şu isimlere dikkat çekti:
- Mübin Orhon
- Fahrelnissa Zeid
Bu isimlerin yapıtlarının sahtelerinin çok sık yapıldığını belirten uzmanlar, piyasa pahasının çok altında satılan fotoğrafların “sahte” olma ihtimalinin çok yüksek olduğunu vurguluyor.
UZMANA SORMADAN ALMAYIN
Koleksiyonerlerin Avrupa’daki müzayede kataloglarında “Türk resmi” gördüklerinde heyecanlanarak yanılgı yapabildiklerini belirten Bayram Aykırı, “Koleksiyonerler ekspere sormadan güvenip eser alabiliyor. Ancak incelediğimizde geçersiz olduklarını görebiliyoruz. Katiyen bir fotoğraf almadan evvel ekspere danışmak gerekiyor” ikazında bulundu.
Tanınmış ve muteber müzayede meskenlerinde satılan, piyasa kıymetini koruyan yapıtlarda sahtecilik riskinin daha az olduğu belirtiliyor.
“SAHTE YAPITLARI YABANCILAR DEĞİL ORADAKİ TÜRKLER YAPIYOR”
Sanat Danışmanı Dr. Zafer Özdem ise olayın perde ardındaki şaşırtan gerçeği açıkladı. Batı’dan piyasaya sokulan uydurma yapıtları yapanların yabancılar olmadığını savunan Özdem, “Aslında yurt dışında yaşayan ve bizdeki piyasayı âlâ bilen Türkler bu işi yapıyor” sözlerini kullandı.
Pandemi sonrasında sanat piyasasına giren insan sayısının artmasıyla fotoğraf alımlarının çoğaldığını belirten Özdem, “Yaşayan usta ressamların tabloları hudutlu. Bu durum alıcıyı yurt dışına itiyor. Bilhassa ABD’deki kimi müzayede konutları profesyonel çalışmıyor ve uydurma yapıtları bilmeyen koleksiyonculara satabiliyor” dedi.
ARTIK ÇAĞDAŞ RESSAMLAR HEDEFTE
Dr. Zafer Özdem, dolandırıcıların prosedür değiştirdiğini belirterek yeni tuzağı şöyle anlattı:
“Eskiden imzasız oryantalist bir fotoğraf bulup ünlü bir imza atarak satıyorlardı. Artık o moda geçti. Artık çağdaş Türk ressamları tanınan. Bu yüzden Selim Turan, Zeid, Fikret Muallâ, Mübin Orhon ve Nejad İhtilal üzere isimlerin sahteleri yapılıyor.”
SAHTE FOTOĞRAF NASIL ANLAŞILIR?
Sıradan bir sanatseverin yahut koleksiyonerin bir tablonun düzmece olup olmadığını anlaması neredeyse imkânsız. Bu durum derin bir sanat birikimi ve teknik tahlil gerektiriyor.
Eksper Bayram Zıt, geçersiz yapıtı ele veren ayrıntıları şöyle sıraladı:
- Sanat üslubu: Ressamın fırça darbeleri ve usulü incelenir.
- Malzeme tahlili: Kullanılan boya, tuval ve çerçevenin devriyle uyumlu olup olmadığına bakılır.
- Tarihsel çelişkiler: Bazen yapıtın yapıldığı tez edilen tarihten çok sonra üretilmiş bir gerecin tabloda tespit edilmesi, sahteciliği gözler önüne serer.
DÜNYA PİYASASININ YARISI DÜZMECE OLABİLİR
Türkiye’de fotoğraf sanatı 1800’lerin ikinci yarısında popülerleştiği için sahtecilik Avrupa kadar yaygın olmasa da, dünya genelindeki datalar korkutucu.
Sanat tarihçisi Thomas Hoving, dünya sanat piyasasının yüzde 40’ının geçersiz yapıtlardan oluştuğunu tez ediyor.
Fine Arts Expert Institute (FAEI) uzmanları ise piyasadaki yapıtların yaklaşık yarısının geçersiz olabileceğini savunuyor.
Uzmanlar, sanat yatırımı yapacak şahısların kesinlikle sertifikalı, muteber kaynaklardan ve eksper onayıyla alışveriş yapması gerektiğinin altını çiziyor.
