SGK uzmanı Özgür Erdursun, son haftaların en tartışmalı konusu haline gelen emekli aylıklarına ait gerçekleri sayılarla açıkladı. Cumhuriyet tarihinde birinci sefer açlık hududunun altında açıklanan minimum fiyat fiyatının akabinde seyyanen artırım almayacağı katılaşan emeklinin de durumunu ortaya koydu.
Emekli sayılarının çoklukla evrak bazında açıklandığına dikkat çeken Erdursun, fakat kişi bazında tablonun çok daha ağır olduğunu belirtti.
EMEKLİNİN EN AZ YÜZDE 90’I AÇLIK HUDUDUNUN ALTINDA KALDI
Türk-İş Aralık ayı dataları dört kişilik ailenin aylık besin harcaması fiyatı yani açlık sınırının 30.143 TL olduğunu ortaya koyarken besin ile birlikte öteki tüm temel harcamalar için haneye girmesi gereken toplam gelir meblağın yani yoksulluk sonunun ise 98.188 TL olduğunu gösterdi. Bekâr bir çalışanın aylık yaşama maliyeti 39.123 tl.
Özgür Erdursun’un aktardığı datalara nazaran de emekli aylıklarına yapılan yüzde 12,19’luk artış sonrası 25 bin liranın üzerinde aylık alanların oranı yaklaşık yüzde 10 olarak bedellendiriliyor. Öteki bir değişle emeklilerin yüzde 90’ı 25 bin lira ve altında aylık alıyor.
En düşük emekli aylığının 20 bin TL olarak kabul edilmesiyle de 5 milyon 722 bin 223 kişinin 25 bin lira altındaki dilimdeki yeri katılaştı. Dul ve yetimler ise pay oranlarına nazaran daha düşük aylıklarla geçinmek zorunda kalacak.
30 bin 143 liralık açlık hududu ile 25 bin lira ortasında emekli aylığı alanlar için net sayı verilmezken emeklinin en az yüzde 90’ı açlık sonunun altındaki gelirle geçim uğraşı vermeye çalışacak.
SGK UZMANI AÇIKLADI
Erdursun’un emekli maaşı alanların sayılarına ait ortaya koyduğu net bilgiler şu halde:
Kendi primleriyle yaşlılık aylığı alan gerçek emekli sayısı 12 milyon 239 bin 971. Dul, yetim, malul ve öteki aylıklarla birlikte SGK’dan aylık alan kişi sayısı ise 16 milyon 973 bin 753’e ulaşıyor. Dul ve yetim aylığı alanlar özelinde bakıldığında, 3 milyon 623 bin evrak üzerinden 4 milyon 396 bin 857 bireye ödeme yapılıyor. Erdursun, dul ve yetim aylıklarının hukuken emekli aylığı olmadığını, buna karşın birden fazla vakit toplam emekli sayısına dâhil edildiğini söz etti.
Gelir dilimlerine nazaran aylık dağılımı (kişi bazında):
| Aylık Tutarı | Kişi Sayısı | Oran |
|---|---|---|
| 20.000 TL altı | 5.722.223 | %34 |
| 20.000 – 25.000 TL | ~9.300.000 | %56 |
| 25.000 TL üzeri | ~1.650.000 | %10 |
| Toplam | 16.973.753 | %100 |
En düşük aylığın 20 bin TL’ye tamamlanmasına ait düzenleme kapsamında, belge bazında 4 milyon 917 bin aylığın bu düzeyde olduğu görülüyor. Fakat dul ve yetim aylıklarında evrak ile kişi ortasındaki fark ve öbür aylık alanlarla birlikte değerlendirildiğinde, düşük gelirle yaşayan kişi sayısı 805 bin 223 kişi artıyor. Bu fark hesaba katıldığında, 20 bin TL ve altında gelirle yaşayanların gerçek sayısı 5 milyon 722 bin 223 olarak ortaya çıkıyor. Bu da toplam aylık alanların yaklaşık yüzde 34’üne karşılık geliyor.
Gelir dağılımına bakıldığında, yaklaşık 5,7 milyon kişi 20 bin TL’nin altında aylık alırken, yaklaşık 9,3 milyon kişi 20–25 bin TL ortasında dar bir gelir bandında sıkışmış durumda. Aylığı 25 bin TL’nin üzerinde olanların oranı ise yüzde 10 civarında ve bu da yaklaşık 1 milyon 650 bin bireye karşılık geliyor. Bu tablo, emekli aylıklarının büyük kısmının alt ve orta gelir kümesinde ağırlaştığını gösteriyor.
“SORUN SIRF EN DÜŞÜK AYLIKLARLA SONLU DEĞİL”
Erdursun’a nazaran sorun sadece en düşük aylıklarla hudutlu değil; ortalama emekli aylıkları da süratle tabana yaklaşıyor. Resmî datalara nazaran 2019 yılında en düşük aylık ile ortalama aylık ortasındaki fark yüzde 109 iken, bu oran 2025’te yüzde 24’e, 2026’da ise yüzde 18’e geriledi.
Ortalama emekli aylığı 2026 prestijiyle 23 bin 551 TL düzeyine kadar düştü.
Ortalama emekli aylıklarındaki gerileme:
| Yıl | En Düşük Tamamlanan Aylık | Ortalama Aylık | Fark |
|---|---|---|---|
| 2019 | 1.000 TL | 2.090 TL | %109 |
| 2025 (Temmuz) | 16.881 TL | 20.992 TL | %24 |
| 2026 | 20.000 TL | 23.551 TL | %18 |
Bu gelişmelerin, prim gün sayısı ve çalışma müddeti farklarının maaşlara giderek daha az yansıdığını ortaya koyduğunu belirten Erdursun, uzun yıllar çalışanla daha kısa müddet çalışan ortasındaki farkın süratle kapandığını, emeklilerin düşük gelir düzeyinde eşitlendiğini tabir etti.
Zam öncesinde 25 bin TL’nin üzerinde aylık alan emekli sayısının 640 bin olduğunu hatırlatan Erdursun, yapılan artışlara karşın üst gelir kümesinin toplam içindeki hissesinin en fazla yüzde 10 düzeyine çıkabildiğini kaydetti.
