Rızalık, muhakkak bir inanç yahut etnik yapının ömür kültürüne ilişkin bir kavram değildir. Onu kozmik bir paha olarak ele almak gerekir. Zira Rızalık, insanlığın birlikte yaşama iradesinin mührüdür. Bu kavram, kişisel onayın çok ötesindedir. Rızalık, toplumsal mukavelenin vicdani yeridir. Bir toplumun adil, sürdürülebilir ve barış içinde yaşaması buna bağlıdır.
Yönetenle yönetilen ortasındaki alaka isteğe dayanmalıdır. Birebir halde güçlüyle güçsüz ve bireyle toplum ortasındaki bağ da bu tabanda kurulmalıdır. Bu istikametiyle Rızalık, hak ve adaletin en gerçekçi terazisidir.
İnsanlığın tarihî tecrübeleri yol gösterici olmuştur. Bu tecrübeler göstermiştir ki kurallar, kurumlar, yasalar adalet hissiyle bağını kopardığı her periyotta ve durumda toplumlar büyük sıkıntılarla karşılaşmıştır.
Hukukun geçerliliği yalnızca yazılı bir kurallar düzeneği olmasına bağlı değildir. Kurallar gücünü, beşerler tarafından adil bulunmasında alır. O kurallar, istekle kabul edildiğinde fakat karşılık bulur. Rızalığın olmadığı yerde bir nizam olabilir, lakin adalet yoktur. Orada yalnızca buyruğa uyma vardır ve genel kabul görmez.
***
Rızalık, sadece törensel ya da sembolik bir kavram da değildir. Bilakis o; ekonomik paylaşımda, siyasal temsilde ve komşuluk münasebetlerinde kendini gösteren yaşamsal bir prensiptir. Emek-sermaye istikrarında ve tabiatla kurulan bağda da bu unsur geçerlidir.
Toplumsal kurumlar bu temel kavram üzerinde yapılanmalıdır. Aksi halde bu yapılar mekanik, ruhsuz ve çıkar odaklı hale gelir. Bu dönüşüm kurumları işlevsizleştirir ve toplumsal itimat hissini da aşındırır. Otorite istekten değil de güçten üretilirse, otoriter bir nitelik kazanır. Bu durumda Rızalık yerine endişeler, alışkanlıklar ya da çıkar münasebetleri hâkim olur. Bu türlü olduğunda yöneticiler temsil yeteneklerini kaybederler. Kurumlar ise toplumu bir ortada tutma gücünü yitirir. Bu durum yalnızca belli bir topluluğu ilgilendiren bir sorunsallıktan çok tüm insanlığın ortak sorunudur.
***
Rızalık, lisanı, dini, ırkı, rengi ne olursa olsun rastgele bir kimliğe mahsus de değildir. İnsanlık tarihi boyunca adalet arayışının ortak lisanıdır. Barış, eşitlik ve birlikte yaşama kültürü lakin istekle inşa edilebilir.
Modern ömrün getirdiği popülizm, güç tutkusu ve çıkar siyaseti Rızalık hukukunu gölgede bırakmıştır. Makam ve iktidar hırsının belirleyici olduğu bir ortamda Rızalık üretilemez. Zira Rızalık, benmerkezci bakış açısı terk edilerek, ferdî hırslardan vazgeçilmeyi öngörür.
Rızalık, aileden kamusal hayata kadar her alanda toplumsal bir bilince dönüştürülmelidir. Devlet yönetiminden lokal idarelere, sivil toplum yapılarından kişisel ilgilere kadar her alanda Rızalık anlayışı hakim kılınmalıdır. Aksi halde adalet söylemi yalnızca bir temenni olarak askıda kalır.
Eşitlik, özgürlük ve adalet savı taşıyan her toplumsal yapının merkezinde Rızalık olmalıdır. Gerçek manada demokratik ve onarıcı alanlar istek ile kurulur. Uzlaşı kültürü burada kıymetli bir fonksiyon görür. Bu alanlarda beşerler kendilerini inançta hisseder. Kelamlarının karşılık bulduğuna inanır ve ortak karar süreçlerine katılırlar. Toplumsal bir yenilenme lakin gönlü birlemeyle muhtemeldir. Karşılıklı istek sağlandığında değişim ve dönüşüm başlar. Ancak gönül birliği ve karşılıklı istek sağlandığında toplumsal bir yenilenmeden kelam edilebilir.
***
Anadolu Aleviliği’nin özüne baktığımızda kadim bir “Rıza toplumu” olduğu görülür. Alevilik bir inanç sisteminin yanı sıra, toplumsal bir mukavelenin ve ahlaki bir duruşun tabiri olarak karşımıza çıkar. Bu bağlamda toplumsal bütünlüğü sağlayan Hakikat Yolu’nun anahtarı ve adaletin yegane terazisi Rızalık’tır.
Rızalık, yalnızca Cem merasiminde hayat bulan bir ritüelden çok, hayatın her alanına nüfuz eden “Hak ve Adalet” sisteminin nefesidir. Şayet bugün Cemevleri, federasyonlar, vakıflar ve dernekler Rızalık unsurunu merkeze almıyorsa, Anadolu Aleviliği’nin ruhundan kopmuş, mekanik birer yapıya dönüştürülmüş demektir.
Modern ömrün ve siyasetin yarattığı tanınan bataklık, maalesef ki Rızalık hukukunu gölgeledi. İktidar ve makam hırsının hükümran olduğu bir iklimde Rızalık üretilemedi. Rızalık, benlik ve kibirle uyuşmaz. Şayet bu toplumsal bir kabule dönüşmezse ve Alevi hareketinin idare şuralarına kadar yine canlandırılmazsa, Alevilik yalnızca “kültürel ve siyasi bir kimlik” olarak kalma riskiyle karşı karşıya kalır.
***
Cem meydanı, özü prestijiyle eşit, adil ve özgür bir toplum modelinin hayat bulduğu bir alandır. Bu meydanın orta direği ise Rızalık’tır. Fakat gönlü birleyerek “ölmeden evvel ölmek” tadıldığında toplumsal bir dirilişi gerçekleştirmek mümkün olur.
Rızalığın olmadığı yerde Alevi inanç ve ömür biçiminden kelam edilemez. Cemevleri’nin kentlerdeki inşa sürecinde, samimi Aleviler ile fedakar yöneticiler sayesinde birer toplumsal çekim merkezi olmuştu.
Son 20 yılda birtakım yöneticilerin ferdî ikballerini Rızalık prensibinin önüne koyması, Cemevleri’nin ruhunu büyük ölçüde zedeledi. “Yol” şuurunun zayıflaması ve “Düşkünlük” kurumunun fonksiyonsuz hale getirilmesi, toplumdaki itimat hissinin zayıflamasına yolaçtı. Alevi kurumlarında otokontrolü sağlayan temel bedellerin önemsenmemesi derin bir hüzün kaynağıdır.
***
Rızalık hukukundan kopmak; sömürü, haksızlık ve zulme kapı ortalar. Alevilik ise lisanı, dini ve ırkı ne olursa olsun tüm insanlığı bu bataklıktan kurtarmayı amaçlar. Gülbanglardan semahlara kadar her pratikte, bu dünyada “insanlığın cennetini” kurma çabası vardır.
İnancın Özünden Uzaklaşma
-
Bugün Cemevleri’nin problemler içinde debelenmesi, inancın özünden uzaklaşılmasının bir sonucudur.
-
Çıkar alakaları ve siyasi hesaplar, Dede-Talip bağını zedeledi, rehberliği ve Rızalık lokmasını gölgeledi.
-
Cemevleri’nde Yol’a bağlılık yerine siyasi güçlere yakınlık, liyakat yerine ekonomik çıkarlar önemsenir hale geldi.
-
Yol’un prensiplerine değil de güce tapan yapılar Hakikat Yolu’nun temsilcisi olamaz. Olsa olsa mevcut oligarşik sistemin bekçisi olurlar.
Bunca meseleler yumağı içindeki Alevi örgütlülüğü, uzlaşmaz bağlantılara yol açan agresif tavırlar sonucu oluşan ikililiğin derin uçurumlarını görür olduk. (AABK ve Almanya ABF örneğinde olduğu gibi) Bunun nedeni ise uzlaşı kültürünün terk edilmesidir. Alevi hareketinin takımlarına düşen misyon toplumu daha da ürkütmeden birliğe yönelmektir. Artık Cemevi yöneticilerinin uyması gereken etik unsurları içeren bir ‘Rızalık Beyannamesi’nin hemen hazırlanması hayati bir değere taşır. Ayrıyeten Hakikat Yolu’nun kurallarının çiğnenmesi durumunda adaletin sağlandığı bir düzenek da geliştirilmelidir.
Yol’u yaşatmak makam, mevki, yetkiyle değil, Rızalık ile olanaklıdır!
En demokratik tüzükler yazılsa da, en kusursuz yönetmelikler kabul edilse de o metinleri hayata geçirecek olan ‘insan’ Rızalık ahlakını kuşanmamışsa, kurulan her yapı kısa müddette hedefinden sapar. Yol, lafla yürümez; insanın gönlünde, davranışında ve niyetinde yürür.
Günümüzde Cemevleri’ndeki işlevsizliğin temel nedeni, Rızalık ve hak gözetme anlayışının yerini siyasi hesapların almasıdır. Talip-Dede bağı bozulmuş, Yol’a bağlılık güç odaklarına sadakatin gölgesinde kalmıştır. Unutulmamalıdır ki liyakati değil ekonomik ve siyasi gücü temel alan her yapı, hakikate hizmet etmeyi terk etmiş demektir. Cemevlerini yöneten kimi takımlar, Yol’un hizmetkarı olmaktan çok meslek planlarının hesaplarını yapar hale gelenlerden oluşmaktadır. İnanç yerleri, vitrin siyasetinin alanına dönüştüğünde Alevilik nefes alamaz.
***
Bu bir öze dönüş çağrısıdır!
Bu tenkitler öze geri dönüş davetidir. Hakikat yola girmek her vakit imkanlıdır. Cemevi yöneticileri ile Dedelerin özlerini dara çekme vaktidir. Yetki yerine hizmete, unvan yerine sorumluluğa odaklanmak tıkanıklığı aşacaktır. Yolun kapısı herkese açıktır. Pak ve samimi bir niyet her şeyi değiştirir.
Yöneticilerin asli misyonu Aleviliği yaşayan bir hakikat olarak korumaktır. Bu muhafaza inanç bedellerine sıktı gönülle bağlı kalarak gerçekleşir. Yeni muhtaçlık, yeni tüzüklerden fazla rızalığa dayalı ahlakın inşasıdır. Yol’a sadık olan her can bilir ki şeffaflık, hesap verebilirlik, liyakat ve adalet Aleviliğin kadim unsurlarıdır.
Gelin, Ulu Hakk Aşığı Pir Sultan Abdal’ın bu davetine kulak verelim:
“Özü öze bağlayalım, sular üzere çağlayalım.”
Bu davet, ferdî hesapları değil, ortak vicdanı büyütme davetidir. Alevi yöneticiler ve Cemevi Dedeleri için bu kelam, bir şiirden öte; bir sorumluluk metnidir. Öz öze bağlanmadan Yol yürünmez, Rızalık olmadan birlik sağlanmaz.
Anadolu’nun kadim inanç ve hayat kültüründe Rızalık, insanlığın ortak vicdanıdır. Bu vicdan sustuğunda adalet susar. Adalet sustuğunda ise toplumlar nefessiz kalır.
