Türkiye’deki hukuk eğitimi sistemi, mezun sayısı ile akademik takım ortasındaki dengesizlik nedeniyle alarm veriyor. Ankara merkezli Toplum Çalışmaları Enstitüsü, hazırladığı “Hukuk Fakülteleri Raporu” ile sistemdeki tıkanıklığı datalarla ortaya koydu. Enstitü Yönetim Kurulu Üyesi Vasıf İnanç Hisli imzasını taşıyan çalışma, son 25 yılda süratle artan fakülte sayısının, istihdam meselelerini ve kalite kaybını nasıl tetiklediğini gözler önüne serdi.
SON 25 YILDA FAKÜLTE ENFLASYONU
Rapordaki datalara nazaran, Türkiye’de etkin ve pasif durumdakilerle birlikte hukuk fakültesi sayısı yüze yaklaştı. Mevcut 89 hukuk fakültesinin 67’sinin son 25 yıl içerisinde kurulmuş olması dikkat çekti. Bu fakültelerin 50’si devlet, 39’u ise vakıf üniversiteleri bünyesinde faaliyet gösteriyor.
Fakülte sayısındaki bu süratli tırmanış, direkt öğrenci kontenjanlarına da yansıdı. 2013–2014 devrinde yaklaşık 55 bin olan hukuk fakültesi öğrenci sayısı, 2018–2019 devrinde 82 bini aştı. Son yıllarda uygulanan kontenjan daraltma siyasetleriyle bu sayı 75 bin düzeylerine gerilese de, son on yıllık periyottaki toplam artış oranı yüzde 35 olarak kayıtlara geçti.
AVUKAT SAYISI 26 YILDA 5 KATINA ÇIKTI
Raporda öne çıkan en kritik bilgilerden biri, avukat sayısındaki kontrolsüz artış oldu. 1998 yılında Türkiye genelinde 36 bin olan avukat sayısı, 2024 itibarıyla 199 bini aştı. Bu bilgiler, avukat sayısının 26 yılda beş katına çıktığını gösteriyor.
Sistemdeki yığılma, avukat başına düşen nüfus bilgilerine de yansıdı. Son 15 yılda avukat başına düşen kişi sayısı bin 95’ten 430’a gerileyerek Avrupa ortalamasının altına indi. İncelenen 12 ülkede avukat başına düşen ortalama nüfus 679 iken, Türkiye bu oranla Portekiz ve İspanya’nın akabinde üçüncü sırada yer aldı.
DERS VAR, HOCA YOK: 5 FAKÜLTEDE PROFESÖR SIFIR
Öğrenci ve fakülte sayısındaki artışa rağmen, akademik takımların dağılımındaki adaletsizlik raporun en can alıcı noktasını oluşturdu. Öğretim üyesi sayısındaki artışın fakültelere eşit yansımadığı tespit edildi.
Enstitü’nün verilerine göre;
- Türkiye’deki 5 hukuk fakültesinde hiç profesör bulunmuyor.
- 9 fakültede ise yalnızca 1 profesör görev yapıyor.
- Profesörlerin büyük çoğunluğu makul üniversitelerde ağırlaşmış durumda.
KADROLARIN YÜZDE 41’İ YALNIZCA 10 FAKÜLTEDE
Raporda, “yeni bir siyaset şart” vurgusu yapılırken, akademik takımların dağılımındaki çarpıklık şu tabirlerle detaylandırıldı:
Türkiye genelindeki 86 hukuk fakültesinde toplam 586 profesör görev yapıyor. Ancak bu profesörlerin yüzde 41’i, yalnızca 10 esaslı fakültede toplanmış durumda. Geriye kalan fakültelerin akademik takım zafiyeti, eğitimde fırsat eşitliği sorunu yaratıyor.
Raporda, sorunun tahlili ve kalitenin artırılması ismine şu teklifler sıralandı:
- Hukuk fakültelerinin akademik kadrolarına dair standartlar getirilmeli.
- Hukuk Fakültesi için belirlenen tercih barajı kademeli olarak 50 bine çekilmeli.
- Kontenjan azaltma siyasetine vakıf üniversiteleri de devlet üniversitelerine eş halde dâhil edilmeli.
- Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı (HMGS) uygulamasına, ölçme-değerlendirme unsurlarına uygun ve daha kaliteli sorularla devam edilmeli.
