İran’daki hükümet aksisi protestolar ekseninde Washington’un askeri hareketliliği yakından izleniyor.
Trump için bu “ne yapacağı muhakkak olmaz” algısı son derece kullanışlı.
Son saatlerde gelen çelişkili açıklamalar var.
ABD Başkanı Donald Trump, İranlı protestoculara “yardım yolda” iletisi vermiş, rastgele bir idam halinde sert karşılık vereceklerini söylemişti.
Trump, bugünse ABD’ye “İran’daki öldürmelerin durduğu, idamlara yönelik bir planın iptali” bilgisinin iletildiğini açıkladı.
Ayrıntı vermekten kaçınan Trump, bu bilginin “olan biteni bilen kişilerden” geldiğini söyledi.
Reuters’e konuşan iki Avrupalı yetkili, ABD’nin askerî müdahalesinin önümüzdeki 24 saat içinde gelebileceğini söyledi.
Bir İsrailli yetkili de Trump’ın müdahaleye karar vermiş üzere göründüğünü, lakin kapsamı ve zamanlamasının şimdi net olmadığını tabir etti.
Yine Reuters’e nazaran Tahran’a karşı protestolar akabinde ortaya çıkan istikrarsızlıktan faydalanmayı amaçlayan yabancı aktörlerin, Irak’tan İran’a hududu geçmeye çalıştığını söyledi.
Üst seviye bir İranlı yetkili dahil Reuters’e konuşan kaynaklar, Türkiye’nin istihbarat teşkilatının, son günlerde hududu geçen “Kürt güçleri” konusunda İran İhtilal Muhafızları’nı uyardığını belirtti.
ABD’DEN ASKERİ ATAK: UÇAK GEMİSİ ORTA DOĞU’YA
Pentagon, USS Abraham Lincoln (CVN-72) uçak gemisi ve ona bağlı Taarruz Grubu’na Güney Çin Denizi’ndeki mevcut pozisyonlarından ayrılarak Orta Doğu’ya intikal talimatı verdi.
Yetkililere nazaran, USS Abraham Lincoln’ün CENTCOM’un sorumluluk alanındaki Umman Denizi’ne ulaşması yaklaşık bir hafta sürecek. Bu adım, ABD ile İran ortasındaki tansiyonun yükseldiği bir periyotta atıldı.
AMERİKAN ÜSSÜNDEN İŞÇİ TAHLİYESİ VE KÖRFEZ ÜLKELERİNİN TUTUMU
Pentagon, Orta Doğu’daki en büyük ABD askeri üssünden kimi zarurî olmayan işçinin tahliye edildiğini açıkladı.
Kararın, İran’daki protestolara yönelik baskının artmasıyla temaslı olduğu belirtiliyor.
Katar’daki ABD üssü Afganistan ve Irak için lojistik dayanak hedefiyle inşa edilmişti.
Katar bu üssün İran dahil öbür devletlere hücum için kullanılmasına müsaade vermiyordu. Daha fazla uyum ve lojistik için kullanılıyordu.
Bahreyn ve BAE daha değerli ve esnek partnerlik sağlıyor.
Suudi Arabistan, Trump idaresini İran’a karşı askeri bir hücum gerçekleştirmekten vazgeçirmeye çalıştı.
Körfez Arap ülkeleri, başta Suudi Arabistan olmak üzere, Washington’u özel olarak uyararak, bu türlü bir atağın bölgeyi istikrarsızlaştırabileceği, petrol piyasalarını bozabileceği ve global iktisada ziyan verebileceğini belirtti.
Suudi yetkililer ayrıyeten, çatışmaya katılmayacaklarını ve ABD’nin İran’a karşı hücumlar için kendi hava alanlarını kullanmasına müsaade vermeyeceklerini tabir etti.
Suudi Arabistan, İran’ın bölgesel nüfuzuna karşı olsa da, ABD’nin direkt askeri müdahalesiyle geniş çaplı bir savaşa girilmesini önlemeyi tercih etti.
Suudi Arabistan, muhtemel taarruzla petrol fiyatları yükseldiğinde varil başına daha fazla gelir elde edebilir. Lakin çok fiyat artışları küresel piyasaları istikrarsızlaştırarak dünya iktisadına ziyan verebilir.
Yüksek fiyatların, talepte keskin bir düşüş yatarak resesyona yol açabileceği ve bunun da uzun vadede toplam petrol ihracatını azaltabileceği aktarılıyor.
Ayrıca İran’a yapılacak bir hücumun, İran yahut desteklediği kümelerin Suudi Arabistan, BAE ve Bahreyn üzere Körfez ülkelerine karşı misilleme yapmasına yol açabilir.
İDAM TARTIŞMASI: SOLTANİ DOSYASI
Ancak Trump’ın İran’ın vefatları durduracağı açıklamasından birkaç saat sonra New York Times, idam edilmesi planlanan 26 yaşındaki protestocu Erfan Soltani’nin infazının programda oduğunu yazdı.
Wall Street Journal da İran’ın, Trump’ın ikazlarına karşın hızlı yargılamalar ve idamlara hazırlandığı sinyalini verdiğini aktardı.
İran yargısının başındaki isim Gholamhossein Mohseni-Ejei, devlet televizyonunda yayımlanan görüntüde, protestoculara karşı “hızlı hareket edilmesi” davetinde bulundu.
Soltani, 28 Aralık’ta başlayan protesto dalgasında idam edilmesi beklenen birinci isim olacaktı.
Norveç merkezli Hengaw İnsan Hakları Örgütü, Soltani’nin 8 Ocak’ta Tahran’ın batısındaki meskeninde gözaltına alındığını, avukata erişim ve savunma hazırlığı imkânı verilmediğini bildirdi.
BÖLGESEL DİPLOMASİ VE RUSYA ARABULUCULUĞUNDA İRAN-İSRAİL TEMASI
İngiltere Dışişleri Bakanlığı, İsrail’e yönelik zorunlu olmayan tüm seyahatlerden kaçınılması istikametinde ikaz yayımladı.
Financial Times, İsrail Başbakanı Netanyahu’nun sessizliğine dikkat çekti.
Washington Post’a nazaran, Aralık ayı sonunda protestolar patlak vermeden günler evvel İsrailli yetkililer, Rusya aracılığıyla İran’a, İsrail’e hücum olmadığı sürece İran’a karşı akın başlatmayacaklarını iletti.
İran da birebir kanal üzerinden önleyici ataktan kaçınacağını bildirdi.
Trump’ın müdahalesi ister askeri harekât, ister tehdit altında müzakereler, ister siber akınlar ve daha sert yaptırımların bir kombinasyonu olsun; tahlillere nazaran zayıflamış bir İran rejimi bölgesel istikrarları İsrail lehine çevirebilir.
Netanyahu’ya yakın isimlerden eski Ulusal Güvenlik Danışmanı Yaakov Amidror, Trump’ın rejimi devirmeyi de hedeflese, daha hudutlu bir mutabakata gitse de İsrail’in çıkarlı çıkacağını savundu.
Amidror’a nazaran, İran’ın nükleer ve füze projelerinin temizlenmesi dahi “son derece şahane bir sonuç” olur.
Geçen yılki 12 günlük savaşta, İsrail’in İran’ın hava savunmalarını büyük ölçüde etkisiz hale getirdiği, ABD’yi yeraltı nükleer tesislerine karşı en büyük konvansiyonel silahların kullanımına ikna ettiği hatırlatılıyor.
Ancak İsrailli yetkililer, Trump’ın baskısının, İran İhtilal Muhafızları’nın geniş balistik füze kapasitesinin büsbütün yok edilmesini engellediğini de vurguluyor.
İran’daki protestolar, idam argümanları ve ABD’nin askeri yığınağı, bölgesel istikrarları yine şekillendirebilecek bir kırılma noktasına işaret ediyor.
Başkan Trump’a İran’a atak ve rejim değişikliği istikametinde tesir etmeye çalışanlar ile İran’ı nükleer mutabakata ikna etme tarafında insiyatif kullanmasını isteyen çevrelerin lobi faaliyetleri devam ediyor.
