3 Ocak 2026 gecesi Karakas’ta gerçekleştirilen baskınla Nicolas Maduro’nun ABD güçlerince kaçırılması, global güç ve finans piyasalarında taşları yerinden oynattı. ABD Başkanı Donald Trump’ın, “Güvenli bir geçiş süreci tamamlanana kadar ülkeyi bir küme Amerikan şirketiyle yöneteceğiz” çıkışı, Washington’un ülkedeki petrol ve maden kaynakları üzerinde tam denetim sağlama niyetini teyit etti.
67 MİLYAR DOLARLIK “PETROL KARŞILIĞI KREDİ” SİSTEMİ
Çin, Venezuela’nın Batı finans sisteminden dışlandığı son 20 yılda ülkeye toplamda 67 milyar ABD Doları fiyatında finansman sağladı. Bu kredi hacmi, Latin Amerika’ya verilen toplam Çin kredilerinin yaklaşık %40’ını oluşturuyor. Çin, kredileri nakit olarak değil, petrol sevkiyatı karşılığında verdi. PDVSA’nın gönderdiği petrolün bedeli Venezuela’ya hiç ulaşmadan, Pekin denetimindeki offshore hesaplarda anapara ve faiz ödemesi olarak kesiliyor.
Paranın denetimi Çin Kalkınma Bankası (CDB) tarafından yönetilen, Çin anakarasındaki hesaplarda tutuluyor. Bu durum, Venezuela’daki rastgele bir siyasi otoritenin nakit akışına müdahale etmesini teknik olarak imkansız kılıyor.
HUKUKİ ZIRH: EGEMENLİK BAĞIŞIKLIĞINDAN FERAGAT
Venezuela devletinin kredi kontratlarında attığı “Gayri Kabili Rücu” (geri dönülemez) imzalar, bu sürecin temelini oluşturuyor. Venezuela, Çin ile yaptığı kredi mutabakatlarında “Egemenlik Bağışıklığı”ndan feragat etmiş olduğundan ülkenin tankerleri, rafinerileri ve yurtdışı banka hesapları Çin’in mümkün bir temerrüt durumunda direkt haciz koyabileceği ticari varlıklar halinde.
2025 başında yürürlüğe giren yeni mutabakat ile Çin, kamu borcu krizlerini milletlerarası tahkim alanından çıkarıp direkt “devletler ortası pazarlık” yerine çekti. Bu, uyuşmazlığın tahlili için Washington’ın direkt Pekin ile masaya oturmak zorunda kalabileceği manasına geliyor.
MEVCUT BORÇ BİLANÇOSU (2026 OCAK)
Resmi ve bağımsız raporlara nazaran, Venezuela’nın Çin’e olan borç stokunun mevcut dökümü şu halde:
(Buraya daha evvel paylaşılan datalar eklenebilir)
TEDARİK ZİNCİRİ VE TEKNOLOJİ FAKTÖRÜ
Çin’in elindeki en büyük koz yalnızca hukuk değil, birebir vakitte Venezuela’nın petrol üretimi için muhtaç olduğu teknoloji ve yedek kesim inhisarı. Pekin’in bölgedeki varlığı, petrol üretimini direkt etkileyen bir kapasiteye sahip.
Karakas ile Pekin ortasındaki bu devasa mali paydaşlık, 1999 yılında Hugo Chávez’in iktidara gelmesiyle başlayan “Batı ekseninden kopuş” stratejisinin bir eseri olarak tarihe geçti. 2001 yılında kurulan “Stratejik Ortaklık”, 2007 yılında Çin-Venezuela Ortak Fonu’nun (Fondo Conjunto) hayata geçirilmesiyle dünyada eşi gibisi görülmemiş bir “petrol karşılığı kredi” modeline dönüştü.
Özellikle 2010 yılında imzalanan 20 milyar dolarlık “Büyük Hacimli Kredi” muahedesi, Venezuela’nın altyapı ve kalkınma projelerini Washington merkezli IMF ve Dünya Bankası yerine, Pekin’in siyaset bankalarına endekslediği kritik kırılma noktası oldu. Yirmi yılı aşkın müddette imzalanan 500’e yakın protokol, Venezuela’yı Çin’in dünyadaki en büyük borçlusu haline getirdi.
Venezuela’nın Çin’e olan mali bağımlılığı, 2007 yılında atılan birinci imzayla başladı. O periyotta kurulan Çin-Venezuela Ortak Fonu için Pekin idaresi başlangıçta 4 milyar dolarlık bir kredi dilimi açmış, bu fiyat birinci etapta altyapı projeleri için kullanılmıştı. Fakat 2010 yılına gelindiğinde, iki ülke ortasındaki mali bağlantı boyut değiştirerek tarihin en büyük kredi operasyonlarından birine dönüştü. “Gran Volumen” (Büyük Hacimli Kredi) ismi verilen bu atılımla Çin, Venezuela’ya tek seferde 20,3 milyar dolarlık devasa bir likidite sağladı. Bu fiyatın 10 milyar doları nakit, kalanı ise Çin mallarının ithalatı için kullanılmak üzere Çin para ünitesi Yuan (RMB) cinsinden kurgulanmıştı.
2011 ve 2012 yıllarında tarım ve petrol üretimini artırma vaadiyle sisteme yaklaşık 11 milyar dolar daha enjekte edildi. Maduro’nun misyona başladığı birinci yıllarda da borçlanma suratı kesilmedi; 2013 ile 2015 yılları ortasında sanayi ve madencilik odaklı projeler için toplamda 10,7 milyar dolarlık yeni paketler imzalandı.
Ancak 2016 yılında petrol fiyatlarının global ölçekte çökmesiyle Karakas idaresi borçlarını ödeyemez hale geldi. Bu kriz devrinde Çin, 2,2 milyar dolarlık son bir acil tedarik kredisi sağlarken tıpkı vakitte iki yıllık bir “ödemesiz dönem” (grace period) tanıdı.
2024 ve 2025 yıllarına gelindiğinde ise nakit kredi akışı dursa da, biriken ana para ve faiz yükü ülkenin üzerine kabus üzere çöktü. Bugün Ocak 2026 prestijiyle Venezuela’nın Çin’e olan ödenmemiş borç bakiyesinin, birikmiş faizler ve ticari alacaklarla birlikte 12 ile 19 milyar dolar ortasında olduğu kestirim ediliyor.
